Bizim köylerde bir laf vardır:

“Kuzu anadan, dert ahırdan çıkar” diye.

Boşuna söylenmiş laf değildir bu. Bugün kuzu yetiştirmek eskisi gibi kolay iş değil. Doğurtmak mesele değil, asıl mesele o kuzuyu sağ salim büyütmek.

Hele kış aylarında… Yer çamur, hava nemli, ahır kapalıysa iş daha da zorlaşır. Bir hata, bir ihmal; kuzuyu yatırır.

Sağlıklı Kuzu Ana Karnında Başlar

Önce şunu bilelim: Sağlıklı kuzu doğduğu gün başlamaz, ana karnında başlar. Gebe koyun zayıfsa, yemi eksikse, minerali vitamini yoksa o kuzudan kuvvet bekleme. Ana iyi bakılacak ki kuzu sağlam gelsin.

Doğuma yakın koyunun önüne samanı, yemi düzgün konacak. Aç bırakılan, zayıf düşürülen koyunun kuzusu ya güçsüz doğar ya da hastalığa açık olur.

Ağız Sütünü İhmal Eden Kuzuya Sonra Ağlar

Köyde en çok yapılan hata şudur:

“Nasıl olsa emer” deyip bırakmak.

Ağız sütü dediğin şey kuzunun ilk aşısıdır. İlk bir saat çok kıymetlidir. Emmedi mi, geç kaldın mı; sonradan iğneyle, ilaçla toparlamak zor olur. Ağız sütü içmeyen kuzu, hastalığı mıknatıs gibi çeker.

Ahır Kuru Değilse Kuzu Sağlıklı Olmaz

Şimdi gelelim işin can alıcı yerine…

Ahır.

Ahır kuru olacak kardeşim. Islak zemin varsa, saman nemliyse, kuzu pisliğin içinde yatıyorsa oradan hayır gelmez. Kışın en büyük bela buradan çıkar. Kripto dediğimiz illet de, başka dertler de hep burayı sever.

“Biraz nemli ama idare eder” denilen ahır, kuzunun mezarı olur.

Altlık sık değişecek. Gerekirse günde iki kere. “Masraf” diyen sonra kuzuya ağlar. Saman ucuz, kuzu pahalı.

Kripto İshal Değildir, Hafife Alınmaz

Kriptoyu sıradan ishal sanan çok üretici var.

“Biraz ishali var ama ayakta” deyip geçiyorlar.

İşte hata burada.

Kripto özellikle 1 hafta ile 25 günlük kuzularda vurur. Kuzu bir çöker, tüy kabartır, ememez hale gelir. En kötüsü de şu: Zeminde kalır, yayılır. Bir kuzu yapar, öbürüne geçer.

Antibiyotikle kripto bitmez. Önce ahır düzene girecek, altlık kuruyacak. Sonra erken müdahale yapılacak. Geç kalındı mı kuzu elden gider.

Hasta Kuzuyu Ayırmayan Baştan Kaybeder

Köyde alışkanlık var, hasta kuzu sürünün içinde durur. Olmaz. Hasta kuzu hemen ayrılacak. Hem kendisi toparlar hem de başkasına bulaştırmaz.

Bir hasta kuzu, on kuzunun hastalığı olur.

Sağlıklı Kuzu Yetiştiren Ne Yapıyor?

Bakıyorsun kuzu yaşatan adama:

Doğum yerini temiz tutuyor

Ağız sütünü takip ediyor

Altlığı kuru bırakıyor

Islaklığa göz açtırmıyor

“Nasıl olsa geçer” demiyor

İşin sırrı büyük büyük laflarda değil. Temizlikte, takipte, ihmal etmemekte.

Kuzu yetiştirmek sabır işidir. Temizlik işidir. Göz kulak olma işidir. Kışın ahırına sahip çıkan, kuzusuna sahip çıkar. Islak zemini hafife alan, baharda kuzu sayar.